Từ 0h00 ngày 24/2/2026 (giờ Mỹ), một bước ngoặt lớn trong chính sách thương mại của Hoa Kỳ đã chính thức có hiệu lực, mang lại tin vui cho nhiều quốc gia đối tác xuất nhập khẩu trên thế giới, trong đó có Việt Nam.
Theo các dữ liệu mới nhất, mức thuế nhập khẩu trung bình đối với hàng hóa Việt Nam vào thị trường Mỹ đã ghi nhận sự sụt giảm đáng kể, từ mức 21,6% xuống còn khoảng 16%. Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Donald Trump điều chỉnh các công cụ pháp lý sau một phán quyết quan trọng của Tòa án Tối cao.
Sự sụt giảm bất ngờ từ các con số
Dựa trên dữ liệu từ Global Trade Alert, Việt Nam hiện là một trong những đối tác thương mại lớn nhất của Mỹ với kim ngạch nhập khẩu đạt khoảng 136,1 tỷ USD. Trước phán quyết của Tòa án Tối cao Mỹ (SCOTUS) liên quan đến Đạo luật Quyền hạn Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế (IEEPA), hàng hóa Việt Nam phải chịu mức thuế nhập khẩu trung bình là 21,59%.
Tuy nhiên, sau khi Tòa án Tối cao bác bỏ các mức thuế suất theo IEEPA, và thay vào đó là mức thuế bổ sung 10% theo Điều 122 của Đạo luật Thương mại, mức thuế hiệu dụng thực tế đối với hàng hóa Việt Nam đã giảm xuống còn 15,98% (xấp xỉ 16%). Điều này đồng nghĩa với việc gánh nặng thuế quan đối với các nhà xuất khẩu Việt Nam đã giảm đi đáng kể, giúp tăng tính cạnh tranh cho hàng hóa tại thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới.
Sự sụt giảm này không chỉ dành riêng cho Việt Nam. Theo tính toán, thuế nhập khẩu hiệu dụng toàn cầu vào Mỹ đã giảm xuống còn khoảng 11,6%, so với mức 15,3% trước đó. Thuế nhập khẩu hiệu dụng được hiểu là mức thuế trung bình thực tế mà hàng hóa phải chịu trên tổng giá trị, sau khi đã tận dụng các ưu đãi và miễn giảm.
Nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hiện tượng này là sự thay thế các công cụ pháp lý. Trước đây, chính quyền Mỹ sử dụng IEEPA để áp đặt các mức thuế cao. Khi IEEPA bị Tòa án Tối cao strike down (bác bỏ), mức thuế đối với hàng Việt Nam có thời điểm rơi xuống mức sàn 10,37%. Tuy nhiên, để bảo hộ sản xuất trong nước, Tổng thống Trump đã ký sắc lệnh áp thuế bổ sung 10% dựa trên Điều 122. Dù vậy, tổng mức thuế mới (cộng dồn các loại thuế cơ bản và thuế bổ sung 10%) vẫn thấp hơn so với mức thuế cũ thời IEEPA.
Đánh giá dữ liệu, Việt Nam cùng với các quốc gia châu Á khác như Ấn Độ và Brazil đang là những “người chiến thắng tạm thời” trong ván cờ thuế quan này. So với các đối thủ cạnh tranh, mức giảm của Việt Nam là rất ấn tượng. Ví dụ, Trung Quốc ghi nhận mức giảm từ 36,8% xuống 26,9%, trong khi Ấn Độ giảm từ 22,3% xuống còn chưa tới 14%.
Việc giảm thuế này được kỳ vọng sẽ giúp giảm giá thành hàng hóa khi lượng hàng tồn kho chịu thuế cũ được bán hết. Điều này tạo lợi thế cho các mặt hàng chủ lực của Việt Nam vốn đang phải đối mặt với áp lực thuế quan từ các sắc lệnh trước đó như Điều 232 (đối với thép, nhôm) hay Điều 301.
Những rủi ro và thách thức tiềm ẩn
Dù con số 16% là một tín hiệu lạc quan, giới chuyên gia cảnh báo rằng đây có thể chỉ là một sự “hạ nhiệt” ngắn hạn. Khác với các mức thuế theo IEEPA vốn không có thời hạn cụ thể, thuế bổ sung theo Điều 122 chỉ có hiệu lực trong vòng 150 ngày. Sau thời gian này, Quốc hội Mỹ phải chấp thuận nếu muốn gia hạn.
Hơn nữa, quan điểm bảo hộ của chính quyền Mỹ vẫn không hề thay đổi. Nhà Trắng đang chuyển hướng sang các công cụ pháp lý vững chắc hơn để bảo vệ lợi ích quốc gia. Mỹ hiện đang mở rộng điều tra theo Điều 232 đối với nhiều mặt hàng mới như robot, turbin gió và dược phẩm. Đặc biệt, ông Jamieson Greer, Trưởng đại diện Thương mại Mỹ, đã nhắc tới khả năng khởi động thêm các cuộc điều tra mới theo Điều 301 nhắm vào hầu hết đối tác thương mại lớn về vấn đề dư thừa công suất và phân biệt đối xử công nghệ.
Các doanh nghiệp trên toàn thế giới đang đối mặt với sự biến động do việc áp dụng thuế quan không đồng đều, các thách thức pháp lý và các chính sách thay đổi liên tục. Môi trường này có thể làm chậm đầu tư, gián đoạn chuỗi cung ứng và gia tăng rủi ro hoạt động.
Tổng thống Trump cũng đã đưa ra cảnh báo đanh thép đối với các đối tác thương mại: không nên rút khỏi các thỏa thuận đã ký và dọa sẽ áp thuế cao hơn nhiều nếu các cam kết không được thực hiện. Điều này tạo ra một bầu không khí bất ổn bao trùm các doanh nghiệp và đối tác thương mại của Mỹ, bao gồm cả Việt Nam.
Tham khảo Global Trade Alert