Theo tính toán dựa trên dữ liệu chính thức, lượng dầu thô dư thừa của Trung Quốc đạt 1,24 triệu thùng/ngày (bpd) trong giai đoạn tháng 1-2.
Mức dư thừa này giảm so với kỷ lục 2,67 triệu thùng/ngày vào tháng 12, nhưng vẫn cao hơn mức trung bình 1,13 triệu thùng/ngày của cả năm 2025.
Trung Quốc không công bố khối lượng dầu thô ra vào kho dự trữ chiến lược và thương mại, nhưng có thể ước tính bằng cách lấy tổng nguồn cung (nhập khẩu và sản lượng nội địa) trừ đi lượng dầu được đưa vào chế biến.
Cần lưu ý rằng không phải toàn bộ lượng dầu dư thừa đều được đưa vào lưu trữ, do một phần có thể đã được xử lý tại các nhà máy không nằm trong thống kê chính thức.
Tuy nhiên, ngay cả khi tính đến các yếu tố này, có thể thấy rõ rằng từ tháng 3/2025 trở đi, Trung Quốc đã nhập khẩu dầu thô với tốc độ cao hơn nhiều so với nhu cầu nhiên liệu trong nước.
Trung Quốc gộp dữ liệu thương mại tháng 1 và tháng 2 thành một báo cáo để giảm biến động do thời điểm Tết Nguyên đán thay đổi.
Trong hai tháng đầu năm, Trung Quốc nhập khẩu 11,99 triệu thùng/ngày dầu thô, trong khi sản lượng trong nước đạt 4,42 triệu thùng/ngày, nâng tổng nguồn cung khả dụng cho các nhà máy lọc dầu lên 16,41 triệu thùng/ngày.
Các nhà máy lọc dầu đã xử lý tổng cộng 15,17 triệu thùng/ngày trong giai đoạn này, để lại mức dư thừa 1,24 triệu thùng/ngày.
Không có gì bất ngờ khi Trung Quốc tiếp tục nhập khẩu nhiều dầu hơn mức cần thiết cho tiêu thụ nội địa trong hai tháng đầu năm.
Các lô hàng cập cảng trong tháng 1 và tháng 2 thực tế đã được đặt mua từ tháng 11 và tháng 12, thời điểm giá dầu chuẩn toàn cầu Brent dao động trong biên độ hẹp, chỉ trên 60 USD/thùng.
Trung Quốc cũng đã mua mạnh dầu thô được chiết khấu sâu từ các quốc gia bị phương Tây trừng phạt, gồm Nga, Iran và Venezuela.
Gián đoạn tại eo biển Hormuz
Tuy nhiên, động lực thị trường dầu thô đã thay đổi mạnh kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch không kích và tấn công tên lửa nhằm vào Iran ngày 28/2, khiến Tehran đáp trả bằng các cuộc tấn công bằng drone và tên lửa vào các mục tiêu tại các quốc gia vùng Vịnh có căn cứ quân sự Mỹ.
Trước xung đột tại Iran, thị trường vẫn theo dõi chặt chẽ các tín hiệu kinh tế như nguy cơ lạm phát đình trệ.
Việc eo biển Hormuz bị đóng cửa trên thực tế đã gây tác động lớn nhất tới thị trường dầu thô và sản phẩm lọc dầu. Tuyến đường biển hẹp này vận chuyển tới 20 triệu thùng/ngày dầu và nhiên liệu, tương đương khoảng 1/5 nhu cầu toàn cầu.
Giá dầu Brent đã tăng lên mức cao nhất kể từ tháng 6/2022, chạm đỉnh 119,50 USD/thùng vào ngày 9/3, trước khi giảm xuống còn 100,21 USD/thùng vào thứ Hai.
Trong khi giá Brent tăng 38% kể từ khi xung đột nổ ra, giá dầu Trung Đông và các sản phẩm lọc dầu tăng mạnh hơn nhiều; riêng nhiên liệu máy bay tại châu Á đã tăng gấp đôi khi thị trường lo ngại thiếu hụt nguồn cung.
Trong các giai đoạn giá cao trước đây, Trung Quốc thường phản ứng bằng cách cắt giảm nhập khẩu và thậm chí sử dụng kho dự trữ để duy trì hoạt động lọc dầu.
Nhiều khả năng kịch bản này sẽ lặp lại, đồng nghĩa với việc nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc có thể giảm vào tháng 5 và tháng 6.
Cũng có khả năng Trung Quốc buộc phải giảm nhập khẩu, đặc biệt nếu eo biển Hormuz tiếp tục đóng cửa đối với phần lớn hoạt động vận tải dầu trong thời gian dài.
Trung Quốc đã phát tín hiệu sẽ “co cụm” trong hoạt động dầu thô và lọc dầu trong bối cảnh khủng hoảng hiện tại, với thông tin một số nhà máy giảm công suất và Bắc Kinh cấm xuất khẩu sản phẩm lọc dầu.
Theo bốn nguồn tin, Trung Quốc đã yêu cầu dừng ngay lập tức việc xuất khẩu nhiên liệu tinh chế từ ngày 11/3.
Tập đoàn Sinopec, nhà lọc dầu lớn nhất thế giới theo công suất, dự kiến giảm 10% sản lượng chế biến trong tháng này so với kế hoạch ban đầu do mất nguồn cung dầu thô từ Trung Đông.
Có thể cho rằng chính quyền Trung Quốc đang thực hiện các biện pháp phòng ngừa hợp lý trước tình hình bất định mà họ không tạo ra.
Tuy nhiên, cũng có thể đặt câu hỏi vì sao Bắc Kinh dường như chưa muốn sử dụng một phần kho dự trữ dầu thô khổng lồ, được các nhà phân tích ước tính ít nhất khoảng 1,2 tỷ thùng, bao gồm cả dự trữ thương mại và chiến lược.
Không chỉ có thể mang lại lợi nhuận lớn nếu xuất khẩu nhiên liệu tinh chế sang thị trường châu Á đang thiếu hụt, việc này còn giúp Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng chính trị và hỗ trợ khu vực vượt qua khủng hoảng do Tổng thống Mỹ Donald Trump gây ra.
Nhưng Trung Quốc vẫn “án binh”: Điều gì đang xảy ra?