Theo CNBC, dù giá dầu thế giới đang giao dịch quanh ngưỡng 100 USD/thùng do những bất ổn từ chiến tranh Iran, Trung Quốc vẫn cho thấy một vị thế khác biệt và khả năng chống chịu tốt hơn hẳn so với các giai đoạn khủng hoảng trước đây.
Theo các chuyên gia kinh tế, sự tự tin này không đến từ may mắn mà là kết quả của một chiến lược dài hạn kéo dài hai thập kỷ nhằm tích trữ tài nguyên và quyết liệt chuyển đổi cơ cấu năng lượng nội địa.
Các nhà phân tích từ ngân hàng OCBC nhận định Trung Quốc hiện nay ít nhạy cảm hơn trước nguy cơ đóng cửa eo biển Hormuz kéo dài so với nhiều quốc gia châu Á khác.
Lý do đầu tiên nằm ở kho dự trữ dầu thô chiến lược và thương mại khổng lồ mà Bắc Kinh đã bền bỉ tích lũy. Tính đến tháng 1, quốc gia này ước tính nắm giữ khoảng 1,2 tỷ thùng dầu dự trữ trên đất liền.
Theo ông Rush Doshi tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, con số này đủ để nền kinh tế lớn thứ hai thế giới duy trì hoạt động bình thường trong khoảng 3 đến 4 tháng, tạo ra một vùng đệm an toàn để làm chậm lại các tác động tiêu cực từ thị trường quốc tế.
Trung Quốc từ lâu đã giảm sự phụ thuộc vào dầu mỏ vận chuyển qua eo biển Hormuz, điều đó giúp quốc gia này ít bị ảnh hưởng khi giá dầu leo thang.
Bên cạnh việc tích trữ dầu mỏ, Trung Quốc đã dành 20 năm qua để hóa giải sự phụ thuộc vào các tuyến vận tải đường biển vốn dễ bị tổn thương bởi địa chính trị. Thông qua việc xây dựng các đường ống dẫn dầu xuyên biên giới trên đất liền và đa dạng hóa đối tác cung ứng, hiện nay nước này chỉ còn phụ thuộc vào eo biển Hormuz để đáp ứng khoảng 40% đến 50% lượng dầu nhập khẩu bằng đường biển.
Theo tính toán của chuyên gia Ting Lu từ Nomura, lượng dầu đi qua eo biển nhạy cảm này thực tế chỉ chiếm khoảng 6,6% tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc, một tỷ lệ đủ thấp để không gây ra sự sụp đổ dây chuyền khi có sự cố.
Một bước ngoặt quan trọng khác giúp Trung Quốc giảm bớt áp lực giá dầu chính là tốc độ chuyển đổi sang xe điện và năng lượng tái tạo nhanh đến chóng mặt. Dữ liệu cho thấy nỗ lực thúc đẩy xe điện, đặc biệt là xe tải, đã giúp quốc gia này cắt giảm nhu cầu tiêu thụ hơn 1 triệu thùng dầu mỗi ngày.
Với việc hơn một nửa số xe du lịch mới bán ra hiện nay là xe năng lượng mới, sự lệ thuộc vào xăng dầu của người dân đang giảm dần theo từng năm.
Đến năm 2030, Trung Quốc đặt mục tiêu nâng tỷ trọng nhiên liệu không hóa thạch lên mức 25% trong tổng tiêu thụ năng lượng, tăng đáng kể so với mức 21,7% của năm 2025.
Khi so sánh với các cường quốc tiêu thụ dầu lớn khác như Mỹ hay Ấn Độ, vị thế của Trung Quốc mang những nét đặc thù riêng. Trong khi Mỹ đã đẩy mạnh sản lượng dầu nội địa để tự chủ, còn Ấn Độ vẫn phụ thuộc cực kỳ nặng nề vào nhập khẩu khi dầu mỏ chiếm tới một phần tư tổng lượng tiêu thụ, thì Trung Quốc lại chọn lối đi đa dạng hóa nguồn năng lượng sạch.
Năm 2023, năng lượng tái tạo chiếm 1,2% tổng tiêu thụ năng lượng của Trung Quốc, cao gấp sáu lần so với mức 0,2% của cả Mỹ và Ấn Độ. Sự bùng nổ của năng lượng gió và mặt trời đã cung cấp tới 80% nhu cầu điện năng mới của quốc gia tỷ dân này vào năm 2024.
Dù vẫn phải đối mặt với những thách thức từ ngành công nghiệp hóa thạch vốn bị chi phối bởi các tập đoàn nhà nước kém năng động, nhưng hướng đi của Trung Quốc là không thể đảo ngược.
Các chuyên gia nhận định Trung Quốc sẽ tiếp tục mở rộng kho dự trữ chiến lược thêm khoảng 1 triệu thùng mỗi ngày vào năm 2026. Việc đó cho thấy Trung Quốc đang chuẩn bị cực kỳ kỹ lưỡng để duy trì sự linh hoạt và an toàn năng lượng trong một thế giới đầy biến động.