Giá dầu tăng giúp Nga cải thiện nguồn thu
Theo phân tích từ CNN, giá dầu tăng cao không chỉ giúp tăng nguồn thu cho Điện Kremlin mà còn bù đắp hiệu quả thâm hụt ngân sách liên bang. Tuy nhiên, ngoài dầu mỏ, cuộc cạnh tranh giành nguồn cung khí đốt tự nhiên và phân bón cũng đang thúc đẩy mạnh mẽ lợi ích tài chính của Moscow.
Ben Cahill, cộng tác viên cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS) nhận định rằng: “Thay vì phải chấp nhận chịu lỗ bằng cách bán dầu giá chiết khấu như trước, Nga hiện đã tận dụng được tình hình xung đột để bán dầu thô đúng với giá niêm yết trên thị trường toàn cầu, tạo ra một bước ngoặt quan trọng cho nền kinh tế”.
Khoản tiền bất ngờ này đến vào thời điểm then chốt khi Nga đang đứng trước ngưỡng cửa của một cuộc khủng hoảng ngân sách thực sự. Alexandra Prokopenko từ Trung tâm Carnegie Nga – Âu Á cho rằng dù xung đột Trung Đông không thay đổi được cấu trúc nền kinh tế bị tàn phá bởi xung đột kéo dài, nó đã giúp Nga “kéo dài thời gian” quý báu.
Mỏ khí Utrenneye, nơi cung cấp khí cho dự án Arctic LNG 2 của Novatek, nằm trên bán đảo Gydan thuộc bờ biển Kara trong vòng Bắc Cực, cách Moscow khoảng 2.500 km.
Sự “nhẹ nhõm” về tài chính này thể hiện rõ qua việc Bộ Tài chính Nga lùi các kế hoạch cắt giảm chi tiêu dự kiến trong năm nay sang năm 2027. Đến giữa tháng 3, giá dầu thô Urals của Nga đã đạt 90 đô la một thùng, cao gấp đôi so với mức giá tháng 2.
Sergey Vakulenko, chuyên gia tại Trung tâm Carnegie, tính toán rằng ngay cả khi mức tăng chỉ là 30 đô la một thùng như hồi đầu tháng 3, Nga vẫn thu thêm 8,5 tỷ đô la doanh thu mỗi tháng, trong đó 5 tỷ đô la chảy thẳng vào ngân sách nhà nước và phần còn lại thuộc về các công ty dầu mỏ. Doanh thu từ dầu khí chiếm khoảng một phần tư ngân sách liên bang.
Những lợi thế cho xuất khẩu của Nga
Trước khi xung đột Iran nổ ra, Nga đối mặt với tình cảnh ngặt nghèo khi số lượng đối tác mua dầu giảm dần và bị ép giá mạnh do các lệnh trừng phạt từ EU và Washington.
Xuất khẩu dầu thô của Nga từng giảm xuống còn 6,6 triệu thùng mỗi ngày trong tháng 2, mức thấp nhất kể từ đầu năm 2022. Doanh thu giảm 30% so với cùng kỳ năm trước.
Tuy nhiên, cuộc xung đột Iran đã đảo ngược tình thế. Chính quyền Mỹ đã tạm thời nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với dầu Nga vận chuyển bằng đường biển để ổn định thị trường toàn cầu.
Theo dữ liệu từ Kpler, lượng dầu Nga xuất sang Ấn Độ dự kiến tăng gần gấp đôi trong tháng 3 khi các nhà máy lọc dầu tại đây tìm nguồn cung thay thế cho Trung Đông. Thậm chí, người mua Ấn Độ đã trả giá cho dầu Urals cao hơn cả dầu Brent chuẩn mực toàn cầu.
Tàu chở dầu MT Desert Kite của Nga, nằm phía sau Vườn quốc gia biển Narara ở Biển Ả Rập, Gujarat, Ấn Độ.
Nguồn thu của Nga còn được mở rộng sang các mặt hàng chiến lược khác do eo biển Hormuz bị ảnh hưởng. Đây là tuyến đường huyết mạch của khí đốt hóa lỏng, phân bón, heli và nhôm – những sản phẩm Nga có thế mạnh sản xuất lớn.
Với tư cách là nhà xuất khẩu phân bón lớn thứ 2 thế giới, Nga đang nhận được dồn dập đơn hàng từ các quốc gia như Nigeria hay Ghana. Prokopenko nhận định rằng những mối liên kết kinh tế mới này sẽ trở nên bền chặt và có thể tồn tại lâu dài hơn cả các thỏa thuận ngừng bắn.
Đồng thời, vị thế nhà sản xuất khí đốt lớn thứ 2 thế giới của Nga cũng được củng cố khi EU có dấu hiệu trì hoãn lộ trình loại bỏ khí đốt Nga, vốn được đặt thời hạn đến tháng 11/2027.
Xuất khẩu phân bón Nga cũng hưởng lợi từ việc eo biển Hormuz đóng cửa.
Sự thay đổi này mang lại thắng lợi chiến lược cho Điện Kremlin khi mở ra cơ hội đàm phán lại với Hoa Kỳ.
Tatiana Mitrova từ Đại học Columbia cho rằng việc Mỹ dỡ bỏ một số lệnh trừng phạt dầu mỏ mang tính biểu tượng rất lớn. Bên cạnh đó, nếu Ấn Độ và Trung Quốc giảm phụ thuộc vào năng lượng vùng Vịnh, họ sẽ quay sang Nga nhiều hơn, thúc đẩy các dự án hạ tầng lớn như đường ống Power of Siberia 2.
Ngoài ra, việc mở rộng đường ống dầu Đông Siberia – Thái Bình Dương với công suất 1,6 triệu thùng mỗi ngày cũng trở nên có ý nghĩa chiến lược đối với cả Nga và Trung Quốc.
Thách thức vẫn còn đó
Tuy nhiên, triển vọng dài hạn vẫn chứa đựng nhiều rủi ro. Cú sốc năng lượng từ Iran cũng có thể thúc đẩy Trung Quốc và Ấn Độ quyết liệt hơn trong việc đầu tư vào năng lượng tái tạo, đẩy mạnh sử dụng nguồn than đá nội địa để giảm phụ thuộc nhập khẩu.
Bên cạnh đó, nước Nga cũng không đứng ngoài tầm ảnh hưởng của lạm phát toàn cầu. OECD đã nâng dự báo lạm phát tại Nga lên 6% trong năm nay và dự báo tăng trưởng kinh tế sẽ chậm lại từ 1% năm 2025 xuống còn 0,6%.
Điều này cho thấy dù nguồn thu đột biến từ xung đột Iran mang lại sự giải tỏa ngắn hạn, nhưng nó không phải là giải pháp bền vững cho những khó khăn kinh tế thâm căn cố đế, nợ công gia tăng và tình trạng kìm hãm đầu tư do cuộc chiến kéo dài gây ra.